Het voorstel van Christian Dupont om financiële steun aan asielzoekers te koppelen aan hun verblijf in de hun toegewezen gemeente, is een inbreuk op het recht van vrije keuze van woonplaats, schrijven Lieve Pepermans en Jan De Lien.

MINISTER Christian Dupont (PS) wil een nieuwe regeling waarbij asielzoekers enkel nog financiële steun krijgen van het OCMW van een gemeente of stad als zij er ook effectief verblijven.

Kan dit zomaar? Kan de overheid een verplichte woonplaats opleggen aan een burger die - zoals het geval is met asielzoekers - legaal op haar grondgebied verblijft? Kan de overheid het geven van steun afhankelijk maken van een verplichte woonplaats?

Dit debat is niet nieuw. In 1996 al wilde de regering een wet maken waarbij een werkelijk verplichte woonplaats werd opgelegd aan kandidaat-vluchtelingen. De Raad van State die om advies werd gevraagd, was van oordeel dat zulke gedwongen verplichte verblijfplaats een inbreuk zou vormen op het fundamentele recht om in vrijheid zijn woonplaats te kiezen (Advies Raad van State, Parlementaire Stukken Kamer 1995-96, nr. 364/1, 128).Dit fundamentele recht bestaat vandaag nog altijd. Zowel het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (artikel 2 van het Vierde Protocol) als het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten van de Verenigde Naties (artikel 12) bepalen uitdrukkelijk dat iedereen die wettig op het grondgebied van een staat verblijft, binnen dit grondgebied het recht heeft zich vrijelijk te verplaatsen en er zijn verblijfplaats vrijelijk te kiezen.

Aan de andere kant heeft iedereen die in België verblijft ook recht op een menswaardig leven. Dat staat met zoveel woorden in de grondwet. Dit betekent dat asielzoekers ofwel het recht wordt gegeven om te werken, zodat zij zelf voor een inkomen kunnen zorgen, ofwel dat - als hen verbod wordt opgelegd om te werken - zij een beroep kunnen doen op materiële of financiële steun van het OCMW. Het alternatief is bedelen of helaas erger.

Tot enkele jaren geleden mochten alle asielzoekers werken, zowel in de fase van de ontvankelijkheid als in de fase van de gegrondheid. Zij die geen werk hadden, kregen steun van het OCMW. Dit werd teruggeschroefd: enkel ontvankelijk verklaarde asielzoekers mogen nog werken, de anderen worden in de regel opgevangen in een open asielcentrum of een huis via het OCMW, waar zij dan kost en inwoon en wat zakgeld krijgen. Wie bij gebrek aan plaats niet in zo'n centrum terechtkan, zoekt zelf een woning en krijgt financiële steun van het OCMW. Wie wel in een centrum terechtkan, maar er niet wil wonen, kan geen aanspraak maken op enige steun van het OCMW. Dat is vandaag de realiteit. Vergeleken met tien jaar geleden zijn er dus al belangrijke beperkingen ingevoerd op het recht op werk of op financiële steun van het OCMW.

Dupont gaat nu nog een stap verder door bovenop deze beperkingen nog de extra voorwaarde op te leggen van verplicht verblijf in de gemeente waar de asielzoeker OCMW trekt. Dit gaat dus in tegen het fundamentele recht op vrije keuze van woonplaats.

Het is niet aanvaardbaar in een rechtsstaat om het ene recht - op menswaardig bestaan - te verbinden aan het opgeven van een ander fundamenteel recht - dat op vrije woonplaats.

Het recht op vrije keuze van woonplaats is belangrijk in een democratische samenleving, ook voor  asielzoekers. Het is menselijk dat men zijn vrienden en kennissen opzoekt, dat men gaat wonen in een omgeving waar men zich het meest thuisvoelt. Het is ook logisch dat een aantal asielzoekers afzakt naar de grote steden omdat daar meer faciliteiten zijn, het vervoer er gemakkelijker is en ook en vooral er het gemakkelijkst een (betaalbare) woning te vinden is. Want daar knelt het schoentje. In dorpen en gemeenten is de nood aan goede, betaalbare of sociale woningen nog groter dan in de grote steden. En dit is zelfs niet in de eerste plaats een probleem voor de asielzoekers, maar wel voor de eigen' inwoners. Dupont wil met zijn voorstel de huisjesmelkerij te lijf gaan. Maar dat probleem los je niet op door de slachtoffers ervan nog meer te beperken in hun rechten.

Het voorstel Dupont is niet alleen in strijd met een fundamenteel recht, maar het lost ook niets op. De drang van asielzoekers om naar de steden te trekken zal er altijd zijn. Geen enkele minister kan bij wet decreteren dat er woningen moeten zijn als die er niet ook effectief in baksteen staan.

Waarom niet werken met positieve maatregelen zoals het betalen van verplaatsingen naar de stad om zo het verblijf van asielzoekers in een dorp te stimuleren? Of door een extra financiële stimulans aan de gemeenten en dorpen om meer sociale woningen te bouwen? Nog fundamenteler zou zijn om alle asielzoekers (opnieuw) het recht te geven om te werken.

Lieve Pepermans en Jan De Lien (De auteurs zijn advocaten verbonden aan PROGRESS Lawyers Network.)www.progresslaw.net

© Vlaamse Uitgeversmaatschappij NV