In Diyarbakir, in het zuidoosten van Turkije, begon op 18 oktober 2010 een rechtszaak tegen 151 personen, die betrokken zijn bij de Koerdische beweging.
Mensenrechtenactivisten, advocaten, burgemeesters, academici en vele anderen staan er terecht omwille van politieke activiteiten, zoals het bijwonen van vergaderingen of het organiseren van conferenties. PLN- advocaten  Joke Callewaert, Olivier Stein, Selma Benkhelifa en Mieke Van den Broeck zijn naar Turkije getrokken om de zaak van nabij te bestuderen.

In april 2009, na een verkiezingsoverwinning van de BDP - de Koerdische partij voor vrijheid en democratie - volgde een golf van arrestaties van mensen die dicht bij deze partij staan. 151 van hen staan nu terecht; de meerderheid van de verdachten nog steeds in de gevangenis.

De verdachten zijn geen criminelen, maar mensen die politiek actief waren. Het gaat om 12 verkozen burgemeesters, verschillende  advocaten die Koerden verdedigen, ambtenaren bij de gemeente, de voorzitter van de mensenrechtenliga, intellectuelen, syndicalisten en journalisten.

Op 18 oktober 2010 begon het proces tegen de 151 verdachten, verbonden aan de BDP en Koerdische middenveldorganisaties. Meer dan 100 van hen werden overgebracht uit de gevangenis, waar zij al 18 maanden wachtten op het begin van het proces. Slechts enkele maanden voordien werd hen verteld waarvan zij verdacht worden.

De akte van inbeschuldigingstelling telt zo’n 7500 pagina’s. Uit deze tekst blijkt  duidelijk dat het hele proces gebaseerd is op illegale telefoontaps en informatie die men ‘van horen zeggen’ heeft. Men beschuldigt hen van het ondersteunen van een verboden organisatie, namelijk de PKK.

Het Openbaar Ministerie vordert levenslange gevangenisstraf voor 11 Koerdische politici, en straffen van 15 tot 36,5 jaar gevangenis voor de 140 anderen.
“Onze cliënten worden berecht als de niet gewapende leden van een gewapende groep”, zegt  Meral Danis Bestas, één van de advocaten van de verdediging, “Dit is een politiek proces dat als doel heeft de Koerden het zwijgen op te leggen. Dit proces zal dienen  als een lakmoesproef door Turkije’s democratie en haar kijk op het Koerdisch conflict.”

Ongeveer 100 observatoren (juristen, advocaten, mensenrechtenactivisten, journalisten en parlementairen) zijn uit het buitenland gekomen om het proces bij te wonen. Slechts een aantal van hen mocht in de speciaal voor zulke processen ontworpen zaal binnen. 

Ook in het gerechtsgebouw was duidelijk dat de observatoren geen gewenste gasten waren. Veel plaats voor publiek was er niet, tolken slechts schaars en alvorens binnen te kunnen werden de observatoren lastiggevallen met nutteloze formaliteiten, die uren in beslag namen. Eens binnengeraakt kon er geluisterd worden naar het voorlezen van de namen van de verdachten en hun advocaten.

De verdediging wenste het Koerdisch als voertaal te gebruiken. Minstens wilde zij tolken voor de Koerdisch sprekende verdachten. Ook werd de vrijlating gevraagd, gelet op het verloop van tijd en het gebrek aan enig bewijs. Dit alles werd onmiddellijk geweigerd door de 3 rechters.

Buiten het gerechtsgebouw was de politie massaal aanwezig. Honderden mensen manifesteerden voor het gerechtsgebouw om de verdachten een hart onder de riem te steken.  

Hoe lang het proces nog zal duren en wanneer er een uitspraak zal zijn, is voor niemand duidelijk.

Wat wel duidelijk is, is dat dit proces het middenveld en de politieke partij van de Koerden viseert. Geen van de verdachten heeft geweld gebruikt of een misdrijf gepleegd. Deze juridische intimidatie staat een politieke oplossing voor de ‘Koerdische kwestie’ in de weg.

Diyarbakir is een oude stad in Oost Turkije, omringd door eeuwenoude stadsmuren. De meerderheid van de bevolking spreekt er Koerdisch, zoals in de rest van de regio. Toch is de taal van de administratie en het onderwijs het Turks.

De Koerdische beweging streeft naar erkenning van de Koerdische cultuur. De 14 miljoen Koerden, die in Turkije wonen, willen onderwijs in hun taal en gelijke rechten. Sinds de jaren twintig van de vorige eeuw voert Turkije een beleid dat streeft naar een staat waarin slechts één taal gesproken wordt, met name het Turks. De Koerden worden gediscrimineerd en hun cultuur wordt afgewezen.

Het conflict tussen Turken en Koerden ontaardde in een burgeroorlog waarbij al duizenden doden gevallen zijn. Hoewel de meeste Koerden een politieke en geen militaire oplossing voorstaan, hebben ze allemaal te lijden onder buitensporige repressie van de Turkse staat. Het proces in Diyarbakir is daar een illustratie van.

De  PLN - advocaten werden ontvangen in het gebouw van de BDP, de partij die opkomt voor Koerden in Turkije. Zij konden daar praten met de advocaten, die de verdediging  voeren van de 151 verdachten en met een aantal verdachten. 

Bij een bezoek aan de Mensenrechtenorganisatie, waarvan ook de voorzitter in de gevangenis zit, omdat hij één van de verdachten is in deze zaak, werden de actuele problemen van de Koerden in Turkije haarfijn uitgelegd. Iedereen die opkomt voor de Koerdische zaak kan verdacht worden van het aanhangen van een ‘verboden terroristische organisatie’. De straffen die op deze ‘misdaad’ staan lopen op tot 15 jaar cel.

Bijna elke Koerdische  familie telt slachtoffers van het Turkse beleid. In een park in Diyarbakir klagen moeders en vrouwen het onrecht aan, door foto’s te tonen van hun verdwenen of gestorven familieleden.

De aanhoudende politieke pesterijen tegen de BDP en de vervolging van hun vertegenwoordigers culmineerde vorig jaar in de arrestatie van 1500 leden. Één van de arrestanten was de populaire burgemeester Osman Baydemir, voor het promoten van de Koerdische taal in officiële publicaties. Het Openbaar Ministerie vordert een gevangenisstraf van 170 jaar in zijn zaak.

De vier advocaten werken aan een rapport over het proces in Diyarbakir.